DESIGN.vn : Kiến trúc sư Nguyễn Giang – Chàng thợ mộc hoài cổ

Sharing is caring!

DESIGN.vn – Kiến trúc sư Nguyễn Giang – Chàng thợ mộc hoài cổ:

Kiến trúc nhà gỗ đóng có vai trò quan trọng đối với việc phục hưng lại không gian văn hóa, các làng nghề truyền thống đang ngày bị mai một. Designs.vn kì này sẽ theo chân một kiến trúc sư trẻ tâm huyết với nghề để cùng tìm hiểu về loại hình nghệ thuật cổ truyền này.

Kiến trúc sư Nguyễn Giang.

Quê quán: Chàng Sơn, Thạch Thất, Hà Nội
Học vấn: Kiến trúc sư
Công việc chính hiện nay: Kiến trúc truyền thống, đặc biệt là nhà gỗ cổ truyền Việt Nam

Nhà văn Nguyễn Tuân đã viết trong tuyển tập “ Vang bóng một thời “ của mình như thế này: “Làng Chàng Thôn, tổng Kim Quan, huyện Thạch Thất, tỉnh Sơn Tây là một khu trung du mà hai phần ba dân số làm nghề thợ mộc. Cái chàng, cái đục của dân Chàng Thôn không những được người trần biết đến mà thỉnh thoảng cứ dăm bảy năm một, lại có người tiên trên núi hạ sơn cầu đến…”.

Ngày nay ở làng nghề Chàng Sơn, người dân không còn xa lạ với thương hiệu Gỗ Giang đã được báo Người Hà Nội tôn vinh: “Thương hiệu truyền thống, gia truyền nổi tiếng Hà Nội” lần thứ nhất năm 2011. Và điều đặc sắc là người làm nên thương hiệu ấy lại là một chàng kiến trúc sư trẻ tuổi tâm huyết với làng nghề truyền thống.
Chào kiến trúc sư Nguyễn Giang, Designs.vn rất vui được trò chuyện và chia sẻ cùng anh về con đường lập nghiệp của những kiến trúc sư trẻ yêu tinh hoa cổ truyền dân tộc. Anh có thể cho bạn đọc hiểu rõ hơn công việc mà anh đang làm không?

Mình xuất thân là thợ mộc, được sinh ra trong một làng nghề truyền thống Chàng Sơn, nổi tiếng với nghề làm nhà gỗ cổ truyền, nghề mộc gắn với mình từ bé, sau đó học ngành Kiến trúc, hiện tại của công việc của mình xoay quanh các vấn đề liên quan đến Kiến trúc truyền thống Việt Nam, đặc biệt là kiến trúc gỗ cổ truyền. Đó là niềm đam mê của mình.

Ngành kiến trúc giúp ích gì cho anh trong công việc hiện tại?

Có một cái nhìn tổng thể công trình kiến trúc tốt hơn với góc nhìn thuần túy của một người thợ mộc. Có các giải pháp thiết kế phù hợp cho công trình kiến trúc theo lối cổ truyền đáp ứng được các nhu cầu của cuộc sống hiện nay.

Những bàn tay nghệ nhân chạm khắc hoa văn tinh tế – Ảnh do KTS Nguyễn Giang chụp tại Gỗ Giang

Xu thế thời đại là một cụm từ mà nhiều dân tộc gặp phải khi mà ngành công nghiệp ngày càng được ưa chuộng hơn tiểu thủ công nghiệp. Anh nghĩ gì về điều này?

Dù xu thế thời đại và các ngành công nghiệp có phát triển hiện đại tới đâu đi chăng nữa, thì theo quan điểm cá nhân của mình các giá trị là tinh hoa cổ truyền của cha ông để lại luôn có một giá trị và chỗ đứng riêng biệt trong cuộc sống hiện đại. Điều này rất đáng quý và cần phải gìn giữ.

Để giữ được nét tinh hoa trong trong văn hóa cổ truyển là điều rất khó đối với người nghệ nhân. Đối với anh thì sao? Và anh đã thể hiện nó như nào trong các tác phẩm của mình?

Theo ý kiến cá nhân của mình thì ngoài gìn giữ những nét tinh hoa cổ truyền tiểu biểu, cần có sự điểu chỉnh và sáng tạo mới để phù hợp với các thay đổi của thời đại.

Kiến trúc nhà gỗ truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc khôi phục không gian văn hóa, nhất là trong thời kì các làng nghề truyền thống đang bị mai một, mất dần… Anh có thể giới thiệu cho bạn đọc trẻ vài nét về loại hình kiến trúc đặc sắc này được không? Và vì sao mà kiến trúc nhà gỗ cổ truyền đang dần mai một đi trong xu thế kiến trúc hiện đại?

Kiến trúc nhà gỗ cổ truyền Việt Nam có những đặc điểm khác biệt độc đáo với kiến trúc gỗ cổ truyền của một số nước phương Đông khác, mà ta có thể lấy Trung Quốc là một nước tương đối tiêu biểu là ví dụ so sánh: công trình Kiến trúc truyền thống Việt có kích thước và tỉ lệ hài hòa với con người và hòa vào thiên nhiên tạo cảm giác rất gần gũi và ấm cúng, giản dị, màu sắc gỗ thường mộc mạc. Ngược lại các công trình kiến trúc gỗ của Trung Quốc thường gây choáng ngợp, tạo ra cảm giác lấn át, đè nén, màu sắc công trình rất mạnh mẽ, nổi bật giữa thiên nhiên, chiếm lĩnh thiên nhiên. Bên cạnh đó một sự khác biệt thú vị ở kết cấu mái thì tinh hoa độc đáo của nhà gỗ Việt là kẻ chuyền, kẻ bẩy, trong khi đó của Trung Quốc và một số nước khác dùng kỹ thuật chồng rường và đấu củng.
Kiến trúc nhà gỗ cổ truyền đang ít dần đi trong xu thế kiến trúc hiện đại theo tôi đây là xu thế chung, không chỉ riêng với nhà gỗ cổ truyền, trong đó có một phần là nhà gỗ cổ truyền chưa đáp ứng được nhu cầu và thói quen sinh hoạt mới của cuộc sống hiện đại, diện tích đất xây dựng thu hẹp dần, kinh phí xây dựng tốn kém, nguồn nguyên liệu gỗ khan hiếm dần,vv…

Nhà gỗ Hương - Phương Tú, Vân Đình, Ứng Hòa, Hà Nội

Nhà gỗ Hương - Phương Tú, Vân Đình, Ứng Hòa, Hà Nội

Nhà Kẻ Chuyền gỗ hương tại Phương Tú, Vân Đình, Ứng Hòa, Hà Nội được thi công bởi Gỗ Giang

Để cho ra một tác phẩm điêu khắc gỗ cần trải qua các công đoạn nào?

Với các thể loại chạm khắc khác nhau thì cũng có một số công đoạn khác nhau, với chạm khắc hoa văn cổ truyền ở Chàng Sơn thì có một số công đoạn cơ bản như sau :
Lên ý tưởng, vẽ mẫu hoa văn: đầu tiên vẽ trên giấy rồi sau đó in giấy than sang gỗ, với một số thợ có khả năng vẽ tốt thì có thể vẽ trực tiếp lên gỗ, thậm chí quen tay và tưởng tượng tốt có thể không cần vẽ trước.
– Công đoạn lấy nền, hoặc trổ: công đoạn này theo nét vẽ người thợ chạm đục bỏ những phần bên ngoài hoa văn.
– Công đoạn vỡ, gọt, tỉa: công đoạn “vỡ” là người thợ tạo hình cơ bản hoa văn ở dạng thô. Công đoạn gọt và tỉa là công đoạn hoàn thiện hoa văn ở dạng tinh sau công đoạn vỡ.
– Công đoạn hoàn thiện: với một số hoa văn để mộc thì đánh giấy nhám cho bề mặt nhẵn, một số hoa văn thì dùng vécni, sơn thếp, để phủ bề mặt hoa văn.

Với kiến trúc hiện đại là lựa chọn hầu hết các gia đình bây giờ thì, anh có những giải pháp gì cho các thiết kế vẫn mang nét truyền thống vẫn phù hợp gia chủ?

Trên nền tảng kiến trúc truyền thống cần chắt lọc những tinh hoa của cha ông và có giải pháp thiết kế sao cho không gian đó có thể đáp ứng tốt được các nhu cầu và thói quen sinh hoạt mới của cuộc sống hiện đại đã có nhiều thay đổi so với thời xưa.
Mình nghĩ đó là cách gìn giữ những giá trị truyền thống bền vững (không chỉ riêng với kiến trúc truyền thống), vì nó gắn với liền và thích nghi với sự thay đổi của cuộc sống.

Qua kinh nghiệm của mình anh có gợi ý gì về những loại gỗ trong thiết kế nội thất?

– Gỗ tự nhiên thường hay dùng cho các thiết kế nội thất có hơi hướng cổ điển, có thể thích hợp nhấn chạm khắc hoa văn, và tâm lý người có tuổi ở Việt Nam mình cũng hay thích dùng đồ nội thất có chất liệu là gỗ tự nhiên.
– Gỗ công nghiệp: hay được dùng cho các thiết kế hiện đại, mảng miếng diện bề phẳng lớn, thường hay được những người trẻ tuổi lựa chọn.
– Về trẻ em thì chủ yếu là các thiết kế mang màu sắc tươi vui, nhiều hình trang trí ngộ nghĩnh.

Đã có rất nhiều bài báo nói về nỗi niềm trăn trở của các nghệ nhân làng Chàng Sơn. Đó là họ lao động làm ra các sản phẩm nghệ thuật cao nhưng giá trị nhận được lại không đủ chi tiêu cho cuộc sống. Hơn thế nữa sản phẩm họ làm ra sau nhiều giai đoạn chuyển giao lại thành nơi khác – đó chính là vấn đề thương hiệu. Vậy để có được thương hiệu của mình anh đã trải qua những gì, anh có thể chia sẻ với bạn đọc được không?

Với mình cũng khó có thể nhớ chi tiết trải qua những gì trong quá xây dựng thương hiệu, nhưng tựu chung với mình thì có thể rút ra một vài chia sẻ như sau :
+ Tập trung vào sản phẩm mà mình có nhiều lợi thế.
+ Tìm hướng đi riêng cho sản phẩm.
Với thời buổi khó khăn thì theo quan điểm cá nhân mình cần phải giải quyết được các vấn đề sau:
+ Phân tích tìm ra nguyên nhân của gốc rễ của khó khăn, khi xác định được nguyên nhân thì tìm các giải pháp phù hợp để để giải quyết.
+ Với tình hình kinh tế khó khăn chung thì có thể lựa chọn và thu hẹp bớt sản phẩm, tập trung dồn sức tốt nhất cho những sản phẩm mũi nhọn cốt lõi nhất của công ty.

Dự định trong tương lai của anh là gì?

Tôi sẽ cố gắng và hi vọng có thể gìn giữ và phát triển được nghề mộc cổ truyền và nghề làm quạt giấy Chàng Sơn quê tôi:

Nha Go | Nhà Gỗ Đẹp : Nhà gỗ đá ong, Sơn tâyNha Go Dep | Nhà Gỗ Đẹp với tổng thể và chi tiết chạm khắc. Ngôi Nhà gỗ ( nha go ), được thiết kế chiếu sáng làm tôn lên vẻ đẹp của các đường nét hoa văn.

Nha Go | Nhà Gỗ Đẹp : Nhà gỗ đá ong, Sơn tây

Nha Go | Nhà Gỗ Đẹp : Nhà gỗ đá ong, Sơn tâyNhà Gỗ Đẹp. Gian giữa của ngôi nhà được xem là bộ mặt của gia chủ. Đây là nơi thờ cúng tổ tiên nên thường được bài trí rất tỉ mỉ, công phu. Bộ hoành phi câu đối được làm từ năm 1916.

Nha Go | Nhà Gỗ Đẹp : Nhà gỗ đá ong, Sơn tây

Sự kết hợp truyền thống và hiện đại ở nhà gỗ Lim tại Sơn Tây do KTS Nguyễn Giang thực hiện năm 2012

Anh có chia sẻ gì với những bạn kiến trúc sư trẻ chưa tìm được hướng đi cho mình?

Với công việc mình yêu thích và đã chọn : Đam mê, sáng tạo, và làm tới cùng.

Người ta biết đến Chàng Sơn là một trong những làng nghề lâu đời nhất nước, nơi đây có nghề truyền thống và nổi tiếng nhất là nghề mộc. Những đứa trẻ sinh ra ở đây lớn lên trong tiếng ru của tiếng bào, tiếng đục Chàng Chảy….Nối tiếp truyền thống ấy những người con nơi đây đã mang những kiến thức học được nơi nhà trường về góp phần giữ gìn và xây dựng thương hiệu riêng cho quê hương mình. Đấy là một điều đáng quý và tự hào về một lớp thế hệ thiết kế trẻ luôn giữ được cái tâm và sự sáng tạo không ngừng với những giá trị cổ đang ngày bị lãng quên trong xu thế công nghiệp hiện đại. Cám ơn nghệ nhân, kiến trúc sư Nguyễn Giang về buổi nói chuyện tâm huyết này. Chúc anh nhiều thông công và vững tin trên con đường mình đã chọn.

Phương Chi – Designs.vn